Deze lesbrief hoort bij de verzameling lesmateriaal van Aardbeving.org en is bedoeld voor leerkrachten van groep 5 en 6. De les sluit aan op één duidelijk doel: aan het eind kan de leerling in eigen woorden uitleggen wat een aardbeving is. De materialen zijn eenvoudig: een paar gekookte eieren, een digibord voor het filmpje en wat tekenpapier.
Aansluiting op de SLO-kerndoelen
De les past binnen het leergebied Natuur & Techniek van de kerndoelen voor het primair onderwijs (SLO). Leerlingen onderzoeken een natuurverschijnsel en verwoorden wat ze waarnemen. Er is ook een raakvlak met Aardrijkskunde, omdat de aarde en haar opbouw aan bod komen.
| Leergebied | Wat de leerling doet |
|---|---|
| Natuur & Techniek | Onderzoekt met een model (de eierschaal) hoe een hard oppervlak kan breken en beschrijft de waarneming. |
| Aardrijkskunde | Benoemt dat de aarde uit lagen bestaat en dat de buitenste laag in stukken ligt. |
| Taal & mondelinge communicatie | Verwoordt in eigen woorden wat een aardbeving is en stelt vragen. |
Wil je vooraf zelf de stof opfrissen, lees dan de basisuitleg over aardbevingen. Voor leerlingen die meer willen weten is er een eenvoudige uitleg voor kinderen die je ook in de les kunt projecteren.
Lesopbouw in vijf fasen
De les bestaat uit vijf onderdelen. De tijden zijn een richtlijn; pas ze aan op je groep.
1 · Introductie (5 min)
Vraag wie wel eens van een aardbeving heeft gehoord. Laat kinderen kort vertellen. Schrijf het woord op het bord en zeg dat ze aan het eind van de les zelf kunnen uitleggen wat het is.
2 · De eierschaal-demo (12 min)
Houd een hardgekookt ei omhoog. Vergelijk de schaal met de buitenkant van de aarde: hard, maar dun en in stukken. Druk zachtjes tot de schaal kraakt. De stukjes schuiven langs elkaar; dat schuiven voel je als een aardbeving. Laat een paar leerlingen het zelf voelen.
3 · Korte film (8 min)
Bekijk samen een kort filmpje over aardbevingen, bijvoorbeeld een aflevering van het Klokhuis of Schooltv. Kies vooraf een filmpje dat past bij de groep. Laat de kinderen één ding noemen dat hen opviel.
4 · Tekenopdracht (15 min)
De leerlingen tekenen de aarde in lagen, net als het ei: een harde buitenkant in stukken, en daaronder warme, zachte lagen. Ze schrijven er één zin bij die uitlegt wat een aardbeving is. Loop rond en stel hulpvragen.
5 · Afsluiting (5 min)
Laat twee of drie leerlingen hun tekening tonen en uitleggen. Vat samen: een aardbeving is het schudden van de grond als stukken van de aarde langs elkaar schuiven. Vergelijk de eerste antwoorden met de antwoorden nu.
Differentiatie
Hieronder staat hoe je de les makkelijker of juist uitdagender maakt.
| Niveau | Aanpassing |
|---|---|
| Voor leerlingen die meer steun nodig hebben | Werk samen aan de tekening en geef een voorbeeldzin op het bord. Laat ze de eierschaal extra vaak voelen. |
| Voor leerlingen die meer aankunnen | Laat ze opzoeken waar op aarde veel aardbevingen zijn en waarom. De lesbrief voor groep 7-8 biedt verdiepende opdrachten. |
Evaluatievragen met antwoordsleutel
Gebruik deze vragen mondeling of als korte schrijfopdracht. De antwoorden staan onder elke vraag verborgen.
1. Wat is een aardbeving in je eigen woorden?
Het schudden of trillen van de grond, doordat stukken van de aarde langs elkaar schuiven.
2. Waarmee kun je de buitenkant van de aarde vergelijken?
Met de schaal van een ei: hard, dun en in stukken.
3. Is de aarde van binnen koud of warm?
Van binnen is de aarde warm en zacht. De buitenkant is hard en koud.
4. Waarom voel je een aardbeving?
Omdat de grond beweegt wanneer de stukken langs elkaar schuiven; die beweging voel je.
5. Liggen er overal op aarde evenveel aardbevingen?
Nee. Op sommige plekken zijn er veel, op andere bijna niet. Het hangt af van waar de stukken elkaar raken.
6. Wat deed de eierschaal toen je erop drukte?
Die kraakte en brak in stukjes die langs elkaar schoven.
7. Noem één plek waar je veilig kunt zitten als de grond schudt.
Onder een stevige tafel, weg van ramen en spullen die kunnen vallen. Meer staat op de pagina over veiligheid.
Werkbladen
Bij deze les horen printbare werkbladen met de tekenopdracht en de evaluatievragen. Die worden nog gemaakt en komen op de pagina met werkbladen te staan. TODO: PDF nog te genereren.
Doorlopende leerlijn
Deze les is de eerste stap. In de lesbrief voor groep 7-8 gaan leerlingen dieper in op platen, breuklijnen en de schaal van Richter. Het volledige overzicht vind je op de hoofdpagina lesmateriaal.