Stel je voor dat je staat en de vloer beweegt. Even maar. Glazen rinkelen in de kast. Dat is een aardbeving. De grond schudt heel kort. Hoe kan dat? Je leest het hieronder stap voor stap.
De aarde lijkt op een ei
Denk aan een hardgekookt ei. Het ei heeft een dunne schaal. Onder de schaal zit het zachte deel. De aarde werkt bijna hetzelfde.
De bovenkant van de aarde heet de korst. Die korst is hard. Maar ook dun, net als een eierschaal. Daaronder is het heet en zacht. Wij wonen op die dunne korst.
De korst is gebroken in stukken
Nu komt iets bijzonders. De korst van de aarde is niet heel. Hij is gebroken in grote stukken. Die stukken heten platen.
Stel je een eierschaal voor met scheuren erin. De stukken passen nog wel tegen elkaar. Maar het zijn losse delen. Zo zien de platen van de aarde eruit. Wil je dit groter en met meer voorbeelden zien? Kijk dan op de pagina wat is een aardbeving.
De platen duwen tegen elkaar
De platen liggen niet stil. Ze bewegen heel langzaam. Echt heel langzaam. Ongeveer zo snel als je nagels groeien.
Soms duwen twee platen tegen elkaar aan. Ze blijven duwen, jaar na jaar. De spanning wordt steeds groter. Net als wanneer je een tak buigt.
Doe de breukproef met je handen
Dit kun je nu meteen zelf doen. Het kost maar tien seconden.
- Leg je twee handen plat tegen elkaar.
- Duw je handen stevig naar elkaar toe.
- Blijf duwen en laat ze dan plots langs elkaar schieten.
Voel je dat plotselinge schokje? Dat is precies een aardbeving. De platen duwen lang. Dan schieten ze ineens los. Boem, een beving. Wil je meer doen met je handen en spullen van thuis? Probeer dan ook de proefjes voor thuis.
Probeer het nog een keer. Duw nu heel zacht. Je handen schuiven dan rustig. Dat geeft een klein schokje. Duw daarna heel hard. Je handen schieten ver weg. Dan is het schokje groot. Zo werkt het in de grond ook. Soms voel je bijna niets. Soms voel je het wel.
Wat zijn die trillingen?
Als de platen losschieten, komt er energie vrij. Die energie gaat door de grond. Dat gebeurt in golven.
Gooi eens een steentje in een plas water. Je ziet kringen naar buiten gaan. Bij een aardbeving gebeurt iets soortgelijks. De golven gaan door de grond naar alle kanten. Hoe verder weg, hoe zachter je het voelt.
Daarom voelen mensen dichtbij de beving het meest. Mensen ver weg voelen vaak niets. De golven worden namelijk zwakker onderweg. Slimme apparaten kunnen de golven wel meten. Die apparaten heten seismometers. Het KNMI heeft er veel staan in Nederland.
Waarom beeft het in Groningen?
In Groningen werkt het een beetje anders. Daar komt het niet door platen die duwen. Het komt door mensen.
Diep onder Groningen zat heel veel gas. Wij hebben dat gas weggehaald. Heel lang en heel veel. Door dat weghalen kwam er ruimte vrij diep onder de grond.
De grond zakte daardoor een beetje. En dat zakken zorgt soms voor een schokje. Zo ontstaat in Groningen een aardbeving. Wil je daar later meer over weten? Op de pagina over Groningen en gaswinning staat het hele verhaal.
Doe je mee?
Kijk eens om je heen in huis. Waar zou jij gaan zitten als de grond trilt? Een goede plek is onder een stevige tafel.
Wil je testen wat je nu weet? Doe dan de aardbevingsquiz voor kinderen. Het zijn leuke vragen. En je leert er nog meer van.
Wist je dat?
De platen van de aarde bewegen ongeveer zo snel als je vingernagels groeien. Dat lijkt niets. Maar in miljoenen jaren schuiven ze toch heel ver. Hele bergen zijn zo ontstaan, doordat platen tegen elkaar duwden.
Klaar voor meer?
Nu weet je hoe een aardbeving begint. De korst is als een eierschaal. De platen duwen en schieten los. De trillingen gaan in golven door de grond.
Ben je ouder, of wil je het nog preciezer weten? Lees dan de grote uitleg voor volwassenen op wat is een aardbeving. Daar staan moeilijkere woorden en meer tekeningen. Je begrijpt ze nu vast al beter.